2 . آيهء « وَ ما كُنَّا مُعَذِّبِينَ حَتَّى نَبْعَثَ رَسُولًا ؛ و ما تا پيامبرى برنينگيزيم ، به عذاب نمىپردازيم . » « 1 » بيان دلالت آيه : « رسول » در اين آيه كنايه از حجت و اصل است ، زيرا ظاهرا در اين موضع ، رسول خصوصيتى ندارد . بنابراين ، آيه بيانگر نفى استحقاق عقاب قبل از قيام حجت نزد مكلف مىباشد ؛ و اين همان مفاد برائت است . اشكال : آيه بيش از فعليت عقاب را نفى نمىكند ، و نفى فعليت عقاب اعم از نفى استحقاق آن است ، در حالى كه مفاد برائت نفى استحقاق عقاب است نه نفى فعليت آن ، زيرا نفى فعليت عقاب با ثبوت تكليف در واقع نيز جمع مىشود ، مانند آنجا كه شارع به واسطهء عفو مجازات را برمىدارد . پاسخ : لسان آيه با حمل بر نفى فعليت تكليف ناسازگار است ، زيرا تعبير « ما كنّا معذّبين » و امثال آن از تعبيرات قرآنى ، مانند « ما كانَ اللَّهُ لِيُضِلَّ قَوْماً » « 2 » و « ما كانَ اللَّهُ لِيَذَرَ الْمُؤْمِنِينَ » « 3 » همگى دلالت برآن دارند كه خداوند به گونه‌اى است كه سزاوار نيست چنين كارهايى به او نسبت داده شود . اشكال : آيه ، چنان‌كه از سياق آن برمىآيد ، در مقام نفى عذاب دنيوى وارد شده ، نه در مقام نفى عذاب اخروى ، در حالى كه دلالت آن بر برائت منوط به آن است كه در مقام نفى عذاب اخروى نازل شده باشد . از طرفى ، روشن است كه نفى يكى از اين دو عذاب ، مستلزم نفى ديگرى نيست . پاسخ : هرگاه ساحت قدس خداوند از عذاب كردن بندگانش در دنيا در موردى منزه باشد - با آنكه عذاب دنيوى سبك‌تر از عذاب اخروى و تحمل آن آسان‌تر است - به طريق اولى از عذاب كردن اخروى در آن مورد مبرا مىباشد .

--> ( 1 ) - اسراء / 15 . ( 2 ) - توبه / 115 . ( 3 ) - آل عمران / 179 .